Op 19 december worden er presidentsverkiezingen gehouden in de minst democratische democratie die Europa rijk is: Wit-Rusland. President Aleksandr Loekasjenko gaat proberen om opnieuw leider te worden van wat Condoleezza Rice ooit ‘Europa’s laatste dictatuur’ noemde. Al zestien jaar is hij president van deze voormalige Sovjet-republiek. Kunnen de komende verkiezingen daar verandering in brengen?

Sinds de eerste presidentsverkiezingingen in een onafhankelijk Wit-Rusland, in 1994, is Loekasjenko niet meer weg te slaan uit het presidentieel paleis in Minsk. Via verschillende referenda heeft hij ervoor gezorgd dat hij zichzelf onbeperkt kandidaat kon stellen voor het presidentschap en dat de oppositiepartijen in het parlement succesvol werden uitgeschakeld. Zijn beleid kwam Loekasjenko op veel kritiek te staan vanuit het Westen. Een diplomatieke oorlog in 1998, waarin wederzijds ambassadeurs werden teruggeroepen, zorgde ervoor dat Wit-Rusland in een internationaal isolement terecht kwam.

In zijn relaties met Rusland schommelt Wit-Rusland van vriendschappelijk naar bekoeld en vice versa. Iedereen die enigszins bekend is met Aleksandr Loekasjenko weet dat zijn ambities verder reiken dan het presidentschap van Wit-Rusland. Direct vanaf het begin was duidelijk dat Loekasjenko, de enige volksvertegenwoordiger uit zowel Wit-Rusland, Oekraïne als Rusland die tegen het opheffen van de Sovjet-Unie was, een groter doel voor ogen had: leider van een hernieuwde Sovjet-Unie. Laat dat nou net ook de droombaan zijn van Vladimir Poetin. Een perfecte reden voor Rusland om, net als West-Europa, zijn handen van Wit-Rusland af te trekken, zou je zeggen. Er is echter één klein probleem: de gaspijpleidingen die moeten zorgen voor de toevoer van Russisch gas naar West-Europa lopen grotendeels door Wit-Rusland. In Oekraïne, waar de rest van de gaspijpleidingen doorheen lopen, heeft Rusland inmiddels een president weten te installeren - Viktor Janoekovitsj - die precies doet wat Moskou van hem vraagt. Een ontevreden Loekasjenko staat echter garant voor een geblokkeerde gastoevoer naar het Westen; iets waar Rusland niet op zit te wachten.

Het aanleggen van een gaspijpleiding door de Noordzee naar Duitsland zou best eens een uitkomst kunnen bieden. Loekasjenko zou geen poot meer hebben om op te staan en Rusland zou niet langer de vriendelijkheid zelve hoeven te spelen. Wellicht keert Loekasjenko zich dan richting het Westen. Om het Westen voor zich te winnen, zal hij echter moeten democratiseren. Er zal een effectieve oppositie mogelijk moeten worden, wat zijn positie in gevaar kan brengen. Er moet vrijheid komen van pers, waardoor ook kritische media de bevolking kunnen bereiken. Verhalen over de afgelopen 16 jaar, waarin vele politieke tegenstanders en kritische journalisten zijn verdwenen of gevangengezet, zullen het imago van de grote leider geen goed doen. Volgende verkiezingen kunnen dan wellicht het einde betekenen van Aleksandr Loekasjenko.

Het gebrek aan Russische steun zou de positie van Loekasjenko dus hevig kunnen verzwakken. Het steunen van politieke tegenstanders tijdens de komende verkiezingen zullen het verschil waarschijnlijk nog niet maken. Daarvoor is de positie van de president op dit moment nog te sterk. Hij krijgt de steun van het volk, dat uiteindelijk toch de keuze zal moeten maken op 19 december. Maar door Loekasjenko te ontdoen van de enige speelkaart die hij nog in handen heeft, de gaspijpleidingen, wordt mogelijk de basis gelegd voor een democratisch Wit-Rusland.