It was a pathetic sight, the images of Laurent Gbagbo after his arrest. Sitting on the bed with his wife; a sad expression on his face. If one would not have known that this man deliberately chose for deadly conflict instead of stepping down, you would certainly pity him. Still, Gbagbo maintained until the end that he won the elections, like Qaddafi still claims to be the ‘Guide’ of the Libyan people. Why not step down and be satisfied with a nice pension on the Bahamas? Unfortunately, dictators don’t think this way. Most of them perceive the legitimacy of their power as reality. Time to investigate the age-old maxim: power corrupts.

TEXT: Victor Kuijpens
IMAGE: Vipez

One of the most embarrassing examples of failure to feel the moment is the final public appearance of Romanian dictator Nicolae Ceausescu and his wife Elena. The couple had headed the Communist regime for almost 25 years, building not only an immorally expensive presidential palace, but also a genuine cult of personality. While their private militias were killing dissenters throughout the country, protesters swarmed through the streets of Bucharest and the army refused to intervene. In the meanwhile, the self-styled ‘Genius of the Carpathians’, addressed the ‘great popular revolutionary movement’ before him, wishing them ‘success in all their activities’. The rest of the speech was a mockery, as he was interrupted by shooting and shouting. After trying to recover himself by waving, pleading for silence and unity, Ceausescu’s face finally began to show some doubt, realizing that his audience was not shouting for him, but rather for his dismissal. The image went all over the country and in the following days the Communist regime tumbled, while the couple was executed in a fake trial.

There are many theories which attempt to explain why dictators like Ceausescu are unable to understand even the most obvious display of discontent. The corny - but sometimes very morally conscious - show of South Park illustrates one of them. In one episode, Cartman convinces himself that he not only helped to invent the best joke ever, but that he actually did it all by himself, while slaying a dragon and being told that he is absolutely not fat. In reality, he was lying on the coach and eating potato chips. His friend Kyle’s explanation is that Cartman’s ego is so sensitive that it protects itself by altering his memory. While this is funny in South Park, it has more serious effects in the real world. The phenomenon has also been observed by political psychologists in the 50’s, naming it cognitive dissonance. In short, the mind of the dictator does misinterpret all signs which challenge the self-image of a great patriot.

'The statesman who has gradually concentrated all power within himself in order that he may be able to carry out the high and noble aims which have led him to eschew comfort and enter the arena of public life, is amazed at the ingratitude of the people when they turn against him.' Bertrand Russell, The Conquest of Happiness

Does this mean that dictators like Qaddafi are the victim of their own, nature given ego? Not exclusively. In fact, one could argue that many dictators were at the beginning as humble and emphatic as the next man. Many current and past dictators, such as Mugabe and Khomeini, received a lot of sympathy from the west before their rise to power. The huge change in their character is not that weird if you observe the cult of personality build by the likes of Qaddafi. If you would have spend the larger part of your life living in golden palaces, guarded by a band of handpicked Amazons and being allowed to put up your Bedouin tent in the parks of Rome, it makes sense that you loose all touch with reality.

Scientifically, the 1971 Stanford Prison experiment showed how such a sudden and dramatic personality change can come about. During the controversial research, a random sample of students was divided in guards and prisoners to simulate the real effects of imprisonment. After six days, the experiment had to be stopped because the guards were taking their roles so seriously that they began to torture their fellow students. The researchers concluded that it is not so much the personality of a person that determined their acts, but rather the power position they were given.

While not going so far as to suggest we therefore should treat dictators as mentally impaired, hospitalizing rather than judging them, it might pay off to question the rationality of authoritarian behavior. Qaddafi does not call upon Libyan unity against the Al-Qaeda just because he thinks it’s a good strategy. It might be that he genuinely believes that his people still loves him.

After weeks of deliberation, the UN security council has finally adopted a resolution authorising all means necessary to protect the Libyan people. But against whom exactly is the coalition fighting? From the start of the counter-offensive by the West’s favourite oil-supplying dictator, news reports have been circulating about ‘ferocious Touareg mercenaries’ hired by the colonel to further his cause. Who are these people? And more importantly: have they in fact supported Gaddafi?

TEXT: Niels Goet
IMAGE: Garrondo

When I say ‘Touareg’  your first thought might be of the most polluting car to hit the roads in quite some time. In the context of the revolution in Libya however, it might be more fitting to revert to its original meaning rather than talk about V6 or V8 engines. In fact, the Touareg are a population of some one and a half million people. Originally a nomadic people, many have now settled in major cities on the peripheries of the Sahara desert. Currently, they are located in five countries on the African continent. 

In the 1990s, struggles against the cultural assimilation that was forced upon them were triggered. Especially in Mali and Nigeria, the Touareg have strongly opposed government and fought for political self-determination. The presence of Al-Qaeda in the Islamic Maghreb has not exactly made things better for the Touareg: continuous kidnappings have not helped keep the region attractive for tourists and investments. With the lovely add-on of drought and underdevelopment, an offer of weapons and dollars by Gaddafi do become quite attractive.

But where do the Touareg come into play in Gaddafi’s schemes? 800 young Touareg have been contracted by Gaddafi since the start of the Libyan uprising. Originally from Mali and Niger, they seem to have fled the poverty and soaring unemployment in the southern Sahara. Gaddafi has been courting the Touareg for quite a long time. In the 1980s, he invited them to join his Islamic Legion, subsequently dispatching them in regional wars. The colonel never really helped this people advance their cause. Still, many Touareg fear his fall from power: he has been the only leader ever to furnish them with weapons and money. 

Moreover, the Touareg are not exactly popular in Libya either: it is because of Gadaffi that they were allowed to travel the country freely in the first place. A change of power might have severe repercussions for their position. Additionally, we should not underestimate the consequences of an exodus of many Touareg into their homelands if Libya collapses. These people will probably be well-armed and impoverished. Seeing as the peace between the Touareg and the Malian government is already under strain, an influx of armed mercenaries might just not be desirable. 

However, as with everything Gaddafi does, his strategies are far from clear. His attitude towards the Touareg is equally ambiguous. Internationally, he has often claimed a position as their ‘protector’, fitting them into his grand scheme of creating a ‘Sahara without borders’. Nationally, he has often rejected them as ‘poisoning Arab culture’. All in all, it seems that Gadaffi is a snappy tactician and he will make use of any resource to cling on to power. His Touareg mercenaries are but one of the many tools to reach this ambition.

According to Qaddafi, democracy comes from the Arabian words for ‘to keep’ and ‘chair’, so democracy would be an Arabic invention for leaders who will keep their chairs, forever. This story was told by the ambassador of Iraq on a popular Clio lecture last week, organized by the Clio Forum Committee. A week before, on Monday 21 February, the ambassador of Israel gave a lecture on stability in the Middle East. Measured to the number of people who came to visit the lectures, both were a huge success.

TEXT: LISANNE VAN UNEN
IMAGE: STIJN HEMEL

Israeli perspectives on the Middle Eastern jungle
The ambassador of Israel, Mr. Harry Kney-Tal, spoke extensively about the history and causes of the uprisings in the Middle East, especially about Egypt. One difficulty in the Middle East is the fact that people used to feel part of one Arab ummah, not of their specific country. Nowadays, there is a tension between the feelings of belonging to the ummah and national sentiments. But there is another challenge in Middle Eastern countries: a demographical one. Over half of the population in these countries is under the age of 25. There are not enough jobs for this young generation, resulting in graduates earning minimum wages. This generation bears an explosive frustration, which a fear barrier can contain only until a certain point. You cannot predict this point, but it has been reached now, which is clearly visible in the news coverage these days.

Being trained as a Soviet expert, even he and his colleagues could not predict the fall of the Soviet Union. The same wisdom applies to the Middle East: no one can tell for sure what will happen there. Although the ambassador hopes democracy will spread, even democracy can be a threat when there is no stability. At the moment, the transition in Egypt looks more like a coup d’état by the military. It is therefore not certain that the transition in Egypt will result in democracy, or just another dictatorship. The more, democracy is not simply reached by elections. Education in democratic values is equally necessary. Finally, countries like Libya may disintegrate at any time. The future will stay uncertain, according to the ambassador.

The Western reaction to the unrest in the Middle East remains ambiguous, according to the ambassador. The United States is usually zigzagging in international politics between stability and values, and therefore the US often changed their minds about which regimes to support. This creates the view in some states, like Saudi Arabia, that the United States are not a stable ally.

While the larger part of the evening had concentrated on the affairs of Israel’s neighbors, a final question brought up the domestic issue of the Israeli settlement policy. This made the atmosphere somewhat more critical and it seemed like people differed about whether the question was necessary or inappropriate. The ambassador answered there has never been an independent state of Palestine, and that the Palestinians are not that easy and stable in negotiations themselves. A new agreement is not yet approved by Abbas. In the ambassador’s words: ‘the Palestinians never miss an opportunity to miss an opportunity.’

The uprisings in the Middle East will have a great impact. The causes for the uprisings though, are long term problems that will remain difficult to understand and especially difficult to solve. The situation is very complicated, even for an ambassador like Mr. Kney-Tal.  As he put it: ‘the Middle East is like a jungle.’


Moving beyond the security issue in Iraq
On Monday 28 February, the ambassador of Iraq, Mr. Sa'ad Ibrahim Al-Ali, gave a lecture. Again, the room was quite crowded, maybe encouraged by the success of the last lecture. The ambassador started by explaining some facts about the Republic of Iraq. Contrary to popular opinion, Iraq is moving beyond the security problem alone. Other issues will grow in importance, for example agricultural problems with the water supply, for which Iraq has to compete with Turkey and Syria. Other challenges are the population growth, medical care, education and the sectarian divide in Iraq. This last problem led to a government with far too many ministers, because all political parties had to be satisfied. Some ministers do not even have a portfolio!

He also addressed the same problem as the ambassador of Israel did: the large number of young people in Iraq. For this young generation, there are not enough jobs, neither are there enough universities to educate them. To provide them, Iraq needs more foreign investments. He said: ‘everybody thinks we have a lot of money. Yes we do’. The problem is that only 25% of the annual budget of Iraq is usually available for investments, the rest is the operational budget. Although Iraq is still facing a lot of problems after the democratization process, the ambassador thinks everything is going much better. For most issues, there is just more time needed for them to be solved.

 In the question round, the debate unsurprisingly focused on the protests in the Middle East. The ambassador thinks democracy is suitable for everyone: it is in the nature of all people. Dictators are the ones who portray democracy as not suitable, saying that Iraqi democracy represented chaos. The protests in the Middle East however make clear that people in other countries want to be democratic like Iraq. This, however, does not however mean that the unrest disappears when democracy is installed: even in Iraq citizens are protesting now. According to the ambassador, people always need what they are missing, so in Iraq people demonstrate for other things like food and jobs.

In some way, this night Iraq was considered for a moment as an example for its neighbors. Illustratively, Iraq will host the Arab League summit soon. The ambassador thinks all countries will come to the summit, stating: ‘At the moment the safest country in the Middle East is Iraq.’ He also believes that the League can do a lot for democratic reforms, but that the League should have done so earlier. Then the protests in the Middle East may not even have been necessary.

The ambassador was really enthusiastic about his country and the democracy there. At the question what kept Iraq together, regarding all different sects, he answered: ‘What’s not keeping Iraq together?’ Terrorism and violence are political problems in his view, not problems between people. Almost every citizen who fled Iraq wants to return, he said. ‘Because they love Iraq so much.’

Aan het begin van het nieuwe jaar maakt iedereen goede voornemens. De een wil gezonder gaan eten, de ander wil meer gaan lezen, een derde wil stoppen met roken en vervolgens zitten ze allemaal halverwege februari met een sigaret en een zak chips in de hand tv te kijken. De Arabische volkeren lijken hetzelfde voornemen te hebben gehad: onze autoritaire leider het land uit jagen en een democratie instellen. De hele wereld heeft de afgelopen weken kunnen zien dat het in dit geval niet alleen bij voornemens bleef. Ben Ali moest even al zijn goud opzoeken, maar was daarna snel verdwenen. Mubarak bleef iets langer zitten, maar besloot uiteindelijk toch dat 82 een mooie leeftijd is om van je zuurverdiende zeventig miljard dollar te gaan genieten. In deze landen lijkt de weg nu vrij voor een democratiseringsproces. Mocht dat inderdaad gaan gebeuren, dan biedt dat mogelijkheden om een aantal theorieën over democratie nog eens te bekijken.

TEKST: KEES BLOM
BEELD: PETER MACDIARMID

De opstanden in Tunesië en Egypte hadden een duidelijk spill-over effect. Nu in deze landen succesvol is afgerekend met het autoritaire bewind, nemen opstanden in landen als Jemen, Libië, Bahrein en Algerije toe in hoeveelheid en omvang. Het begint er steeds meer op te lijken dat er een nieuwe democratische golf aankomt in de geest van de theorie van Samuel Huntington. Hij onderscheidde drie 'golven' waarin landen democratisch werden: in de 19e eeuw, na de Tweede Wereldoorlog tot en met de dekolonisering, en vanaf de jaren '70. Huntington heeft geprobeerd om overeenkomende factoren tussen landen te vinden die de derde golf veroorzaakten, om zo dit fenomeen te verklaren. Het ligt voor de hand dat ook de huidige ontwikkelingen gekenmerkt worden door enkele gemeenschappelijke karakteristieken, zoals een zwakke economie en een jonge bevolking zonder toekomstperspectief. De schaal waarop er momenteel veranderingen plaatsvinden is weliswaar kleiner dan de voorgaande golven, maar mocht de democratisering zich doorzetten in de Arabische regio, dan zou de theorie van de inmiddels overleden Huntington misschien aangevuld kunnen worden met een vierde golf.

In dat geval kan ook een andere theorie getoetst worden: die van de 'democratische vrede'. Deze theorie werd geïntroduceerd door Immanuel Kant en stelt dat democratieën onderling geen oorlog voeren. Als Egypte een democratie wordt, dan is het interessant om te bekijken of deze theorie stand houdt wat betreft de betrekkingen tussen Egypte en Israël. Waar de theorie ervan uitgaat dat door een democratische transitie in Egypte de kans op oorlog kleiner wordt dan onder het bewind van Mubarak, lijkt de mogelijkheid van oorlog tussen beide landen juist wat groter te worden. Het was immers Mubarak die onder druk van de Verenigde Staten het vredesakkoord met Israël in stand hield, iets wat hem impopulair maakte bij de bevolking. Niet voor niets keek de Israëlische regering met argusogen naar de ontwikkelingen in Caïro. Bovendien, als oorlog uitblijft, dan heeft dat wellicht niet zozeer iets te maken met kenmerken van de democratische staatsvorm, maar met een simpele kosten-batenanalyse waarbij de balans doorslaat naar de kosten.

Dit alles gaat natuurlijk niet op als de overgang naar een democratie niet voltooid wordt. In Tunesië en Egypte zijn de vooruitzichten positief, maar het instellen van een democratie zal ongetwijfeld nog bloed, zweet en tranen gaan kosten. De andere Arabische landen moeten nog maar zien dat ze van hun huidige leiders afkomen, maar ze doen hun uiterste best. Het Midden-Oosten werkt hard aan zijn goede voornemen, laten we hopen dat er niet wordt opgegeven.

Daar zaten we dan, in Tbilisi, Georgië. Samen met een groep leeftijdsgenoten uit Nederland, Georgië, Azerbeidzjan, Wit-Rusland en Denemarken waren we namens het European Institute for Democratic Participation (EIDP) in de hoofdstad van Georgië. We namen deel aan een training over gender issues van de Deense organisatie SILBA. Het tweede deel van het programma zou plaatsvinden in Azerbeidzjan, waar we een officiële waarnemingsmissie vormden tijdens de parlementaire verkiezingen van dit olierijke land aan de Kaspische zee. Azerbeidzjan wordt geregeerd door Ilham Aliyev, de zoon van de vorige president. Ruim een jaar geleden heeft het “parlement” een wet aangenomen waardoor hij onbeperkt herkozen mag worden. We vertrokken met het doel om twee landen te ervaren en de verkiezingen in de gebrekkig functionerende Azerbeidzjaanse democratie kritisch te volgen.

TEKST: JOCHEM LINDELAUF & JULIA VONK

Voordat we per nachttrein van Tbilisi naar Bakoe zouden reizen brachten we drie dagen door in Tbilisi. Deze dagen werden gevuld met een training over fototechnieken, fotosafari’s en bezoeken aan de gemeenteraad van Tbilisi en het Georgische parlement. We spraken met de fractievoorzitster van de Republikeinse Partij in de gemeenteraad. In het parlement hadden we onder andere een ontmoeting met een vrouwelijk parlementslid, een rechter van het Grondwettelijk Hof en een vertegenwoordigster van de VN. Stuk voor stuk mensen met interessante verhalen, maar door onduidelijkheid over het programma was onze voorbereiding er grotendeels bij ingeschoten. Dat kwam de diepgang van de vraaggesprekken niet ten goede.

Daarnaast stond elke dag in het teken van het regelen van visa voor Azerbeidzjan. Twee weken voor ons vertrek had het Azerbeidzjaanse regime namelijk plotseling de procedure voor het verkrijgen van visa gewijzigd. Dat was behoorlijk lastig, maar zou ons niet tegenhouden het land binnen te komen. We waren in de veronderstelling dat het alleen maar een kwestie was van papierwinkel inleveren op de ambassade, om een paar dagen later ons paspoort met visum op te halen. Een week later, één dag voor vertrek, bleek echter dat ze ons geen visum hadden verleend. Na enig aandringen gaf de ambassademedewerker toe dat hij er ook allemaal niets aan kon doen, maar dat het ministerie van Buitenlandse Zaken in Bakoe dwars lag.
Er zat niets anders op dan het samen met de Denen te proberen in Tbilisi. De Wit-Russen hadden als inwoner van een lidstaat van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten geen visum nodig. Dus jakkerden we met elf man in twee oude Mercedessen over de drukste zesbaansweg van Tbilisi naar de Azerbeidzjaanse ambassade. Daar aangekomen mochten we het voor ons inmiddels bekende formuliertje op de stoep invullen en het formulier met pasfoto’s door een hekwerk overhandigen. De ambassade kom je al niet in, laat staan het land zelf, zo bleek de volgende dag. Wat we ook probeerden, er kwam geen visum in ons paspoort. Zelfs op een toeristenvisum mochten we na afloop van de verkiezingen het land niet in om onze terugvlucht te halen. Rond de verkiezingen wilde president Aliyev geen pottenkijkers binnen zijn landsgrenzen.

Dus zat er voor ons niets anders op dan de vier extra dagen in Georgië door te brengen met lekker eten, Georgische wijn drinken en toeristische bezigheden als het bezoeken van het Stalin museum te Gori, het David Gareja kloostercomplex en Uplistsikhe, de grottenstad uit de oudheid. Deze prachtige bezienswaardigheden en de goede sfeer maakten onze tijd in Georgië wel zeer de moeite waard. Via onze Azerbeidzjaanse contacten en BBC World vernamen we echter dat de verkiezingen verre van vrij en eerlijk verliepen en dat de partij van de president met ruime meerderheid van stemmen had gewonnen.

Door de kink in de kabel sloten we de reis een beetje in mineur af, maar tegelijkertijd illustreert het de charme van dit soort ondernemingen. Het is ongewoon, onbekend en het verloop is onzeker. Door lokale omstandigheden en soms onduidelijke communicatie vanuit de organisatie moet je de gebeurtenissen gewoon op je af laten komen en in sommige gevallen accepteren. Maar we zijn een ervaring rijker, hebben nieuwe vrienden gemaakt en een nieuw land leren kennen. En dat alles is redelijk betaalbaar want de EU subsidieert flink. Kortom: omstandigheden die een student IBIO zullen aanspreken!

Eind 2009 dachten velen dat 2010 het einde ging betekenen van Italië’s succesvolste mediacircus: Silvio Berlusconi. Checks&Balances publiceerde toen een overzicht van de illustere gebeurtenissen waarbij de minister-president betrokken was. Geheel tegen alle verwachtingen in bracht 2010 een nieuwe episode. Daarom deze week, naar goed gebruik: het Berlusconi jaaroverzicht 2010!

TEKST: ROBIN GOUDSMIT
BEELD: ALESSIO

Het jaar 2010 begint voor Berlusconi niet al te goed: hij overleefde in december 2009 ternauwernood een aanslag met een gegooide miniatuur van de Milanese dom en bovendien besloot zijn vrouw na negentien jaar huwelijk van hem te scheiden. De premier heeft aan het begin van 2010 dan ook behoorlijk wat te verwerken. Hij doet dit door in januari een cd op te nemen met twaalf liedjes over de liefde, die 'afgunst en haat altijd overwint.’
 
Dit sympathieke initiatief blijft schijnbaar niet zonder gevolgen: in maart betogen honderdduizenden Italianen in hun hoofdstad steun aan de premier, nadat deze hen had opgeroepen 'Rome te veroveren.’ De Volkskrant meldt dat mensen met tranen in hun ogen luisteren als Berlusconi spreekt.

In mei moet Berlusconi's minister van Economische Zaken echter aftreden vanwege een groot omkoopschandaal. De populariteit van Berlusconi's regering, die in maart nog zo groot leek, daalt dan op dramatische wijze: nog maar 35 procent van de Italianen zegt vertrouwen te hebben in de premier.

En dat is nog niet alles. Berlusconi wordt in juli door zijn parlementsvoorzitter Gianfranco Fini beschuldigd van 'tiranniek gedrag.’ De ruzie tussen de twee, die al enkele tijd speelt, escaleert zodanig dat Fini door de Italiaanse premier uit zijn eigen partij gezet wordt.

In september haalt Berlusconi internationaal de media nadat hij op een jongerenbijeenkomst grappen maakte over Adolf Hitler. Maar ook van een beetje zelfspot was de Italiaan niet vies. Zo verklaarde hij dat hij zeer gewild is bij vrouwen, omdat hij sympathiek, rijk, naar verluidt goed in bed en bovendien oud is: 'Ik sterf snel en dan erft zij het gehele vermogen.'

Blijkbaar geven de dames gehoor aan deze oproep. In november verklaart een minderjarig escortmeisje dat Berlusconi geregeld zogenaamde bunga bunga parties geeft, waarbij de premier zich zou 'vermaken' met meerdere vrouwen en het gebruik van softdrugs zoals marihuana niet zou worden geschuwd. Deze worden speciaal ingevlogen met de presidentiële privé-jet.

In december gebeurt datgene wat iedereen voor onmogelijk had gehouden: Silvio Berlusconi overleeft tegen alle verwachtingen in een motie van wantrouwen. Zijn tegenstanders, die zich in de media al verkneukelden om zijn val, komen bedrogen uit.

Wie dit (beknopte) jaaroverzicht bekijkt, zou niet verwachten dat het de premier van een land betreft binnen de Europese Unie. De vraag is hoe Silvio Berlusconi het volhoudt om ondanks alle schandalen zijn ambt te behouden. Is dat te verklaren doordat deze man de principes van een hedendaagse mediacratie het beste begrijpt? Of is het toch een cultureel verschijnsel en spreekt Berlusconi's handelen het Italiaanse volk zozeer aan dat het de keerzijde van zijn regeren voor lief neemt? Elk volk krijgt de leider die het verdient, luidt het cliché, maar inmiddels heeft bijna dertig procent van de jongeren tussen de 15 en de 29 geen werk. De vraag is tot welk punt het Italiaanse volk de show boven het functioneren van het land zal verkiezen. 2011 zal daarom ongetwijfeld een spannende nieuwe episode brengen in de show die Silvio Berlusconi heet.

Henry Kissinger gaf veertig jaar geleden al aan geen idee te hebben wie hij moest bellen, wanneer hij met Europa wilde spreken. Dat probleem is nu opgelost. De Europese Unie (EU) heeft sinds december 2010 een eigen diplomatencorps, de dienst voor extern optreden (EDEO), en het buitenlands beleid wordt inmiddels alweer een jaar gecoördineerd door de Britse Catherine Ashton. Toch kent de Unie een lange traditie van gefragmenteerd optreden op het wereldtoneel. Het meest duidelijke voorbeeld is de verdeeldheid over de Amerikaanse invasie in Irak in 2003. Nu zijn de lidstaten verdeeld over de begroting van de EU. Een Unie die soms tot op het bot verdeeld is, moet die wel extern willen optreden?

TEKST: SAM TROMPERT

De EU heeft met de nieuwe diplomatieke dienst nu in ruwweg honderdvijftig landen een officiële vertegenwoordiging, een zogenaamde EU-post. Deze posten hebben als taak de EU in het buitenland te vertegenwoordigen en het uitvoeren van enkele consulaire taken, zoals het uitgeven van paspoorten aan gestrande toeristen van wie het land van herkomst geen ambassade heeft. Ook moet de EDEO buitenlandchef Ashton bijstaan in haar taken. Dat is ook wel nodig als men haar takenlijst bekijkt. Ashton fungeert als een minister van Buitenlandse Zaken van de EU. Tevens is ze hoofd van de EDEO, eurocommissaris voor Externe Betrekkingen, voorzitter van de Raad van ministers van Buitenlandse Zaken en ze wordt geacht de Europese Raad van regeringsleiders bij te wonen. Met vier fulltime banen is een gedegen ambtelijk apparaat meer dan welkom. 
 
Maar wellicht willen de lidstaten geen gezamenlijk buitenlands beleid. De Europese grondwet sprak over een Europese minister van Buitenlandse Zaken, die na Lissabon hoge vertegenwoordiger is gaan heten. De diplomatieke dienst gaat slechts over extern optreden, en wat iedereen een ambassade zou noemen heet een post. In alle gevallen wordt diplomatiek jargon angstvallig vermeden, om te voorkomen dat het gemeenschappelijk buitenlandbeleid van de EU ook een binnenland impliceert: superstaat Europa. 
 
Barry Madlener – leider van de PVV-fractie in het Europees Parlement – is in ieder geval groot tegenstander van een gezamenlijk buitenlands beleid. Volgens hem zal Europees buitenlandbeleid voornamelijk een vertaling zijn van de belangen van grote landen als Frankrijk, Duitsland en Engeland, vanwege stemverhoudingen tijdens Europese besluitvormingsprocessen. Kleine landen, zoals Nederland, sneeuwen daarbij vaak onder.

Toch vinden voorstanders het noodzakelijk dat Europa haar positie op het wereldtoneel verstevigt. EU-promotiewebsites stellen dat buitenland steeds meer binnenland is geworden. Terrorisme, klimaatverandering en grensoverschrijdende misdaad zijn zaken die onmogelijk op nationaal niveau kunnen worden opgelost. Daarbij vergroot het de Nederlandse invloed. De Europese PVV-leider is een andere mening toebedeeld: “De problemen zijn daar juist mee vergroot, niet de invloed”, aldus Madlener. “Nederland is nu verplicht Griekenland en Ierland bij te springen. Die noodzaak was er voorheen helemaal niet.”

Als lid van de commissie Buitenlandse Zaken van het Europees Parlement is Madlener veel bezig met Europa en de wereld. Volgens hem is Europa intern te verdeeld om een zinnige buitenlandse politiek te voeren. Het belangrijkste argument voor de Europese PVV-leider is echter dat gezamenlijk optreden het Nederlands belang schaadt. “Als we straks Nederlandse handelsposten in de VS, in China en op andere plekken gaan sluiten, en die vervangen door Europese handelsposten die de belangen van de grote landen vertegenwoordigen dan gaat dat ten koste van ons.”

Zo’n vaart zal dat niet lopen, denkt Wim van de Camp, leider van de CDA-delegatie in het Europees Parlement. Hij vindt de analyse van Madlener ‘te smal.’ Zo zal bijvoorbeeld de Nederlandse ambassade in Jakarta (Indonesië) nooit vervangen worden door een Europese, gezien de historische banden tussen de twee staten. Ook zal de ambassade in China niet gesloten worden, juist vanwege dat handelsbelang. Maar in tal van Afrikaanse landen, waar het Nederlandse belang is te verwaarlozen, is het heel goed mogelijk om met een EU-post te werken, vindt de CDA’er.


“Europese handelsposten die de belangen van de grote landen vertegenwoordigen: dat gaat ten kosten van ons.”  
- Barry Madlener, PVV

Samenwerking is noodzakelijk, omdat sinds het Verdrag van Lissabon de Unie in toenemende mate een politiek gezicht heeft gekregen. Het is belangrijk dat dat gezicht ook buiten de EU vertegenwoordigd is, ook al is er soms wel verdeeldheid. Van de Camp:“Deze periode wordt met name gebruikt om de instrumentele uitgangspunten en praktische dingen te regelen.” Het daadwerkelijk tot stand brengen van een gemeenschappelijk buitenlands beleid is een groeiproces dat het komende decennium moet plaatsvinden.

Daar waar Madlener de diplomatieke dienst het liefst meteen wil opdoeken, is Van de Camp dus wel voorstander van gezamenlijk optreden. Dit hangt volgens de europarlementariër samen met het basisidee van de Unie. Is de Unie louter een economisch samenwerkingsverband gericht op goederen, diensten en kapitaal, of is de EU ook een gemeenschap van waarden? “Wij zijn nog steeds van mening –  met 27 soevereine lidstaten – dat samenwerken op buitenlands en defensiegebied noodzakelijk is”, aldus Van de Camp.

Toch sloegen Engeland en Frankrijk onlangs, onafhankelijk van de EU, de handen ineen om samen te werken op defensiegebied. Logisch, volgens Madlener, omdat de EU op militair gebied niets voorstelt. De NAVO voorziet immers al in de veiligheid op het Europese continent. Van de Camp is echter van mening dat de Engels-Franse samenwerking geen dreiging hoeft te zijn. Hij beschouwt het als een startpunt. “Een gemeenschappelijk Europees leger maak ik niet meer mee, maar het ontbreken van een leger is geen hindernis voor de EU om sterker op het wereldtoneel te staan.” Doordat Europa de grootste interne markt ter wereld is, willen landen als China en Rusland maar wat graag handel drijven met de EU. Daarin zit de macht, volgens hem. Daarbij is een gezamenlijke legermacht het resultaat van één buitenlands beleid, niet het startpunt.

De twee heren vinden elkaar min of meer in hun beoordeling van Catherine Ashton. Van de Camp noemt haar kwaliteit ‘weifelend’. Madlener vindt haar ‘erg zwak’. Ashton laakt het charisma dat een topdiplomaat nodig heeft om echt invloedrijk te zijn. Een Europese Hillary Clinton zal ze nooit worden, maar wellicht oordelen critici te snel. Haar takenpakket is niet te benijden en het vergt nogal wat moeite om alle neuzen dezelfde kant op te krijgen in Europa. Ashton is het gezicht van Europa, en kan gebeld worden door Kissinger of diens opvolger. Hopelijk vindt ze tijd om de telefoon te beantwoorden.

De ambtenaren in Abidjan, de belangrijkste zakenstad in het zuiden van Ivoorkust, zijn radeloos. Ze dragen nog steeds de badge van Gbagbo die ze bij de overwinning van de verkiezingen kregen. De ambtenaren hebben echter geen idee of deze man nu hun nieuwe president zal worden. Onder de bevolking in Ivoorkust heerst grote onwetendheid en onzekerheid. Twee presidenten eisen de macht op, terwijl het land in een steeds grotere chaos verkeert. Welke president zal nu uiteindelijk gaan regeren?


TEKST: MAAIKE SLOTEMA 

De presidentsverkiezingen in Ivoorkust die normaal hadden moeten plaatsvinden in 2005, nadat het land twee burgeroorlogen achter de rug had, werden pas in november 2010 gehouden. Na deze verkiezingen van 28 november eisten de twee tegenstanders elk het presidentschap op en vormden elk hun eigen regering. Ouattara kwam volgens de onafhankelijke kiescommissie als winnaar uit de bus met 54,1 procent van de stemmen, maar de Grondwettelijke Raad, die bestaat uit aanhangers van de huidige president Gbagbo van Ivoorkust, verklaarde deze uitslag ongeldig en riep Gbagbo uit tot president met 51,45 procent van de stemmen. Deze ontwikkelingen zorgden ervoor dat de twee presidenten een eed aflegden en beide werden geïnaugureerd als president van Ivoorkust.

Wie Ivoorkust nu uiteindelijk zal gaan regeren hangt voor het grootste gedeelte af van de steun die beide presidenten zullen krijgen. Het gaat hierbij om zowel binnenlandse steun van de bevolking als buitenlandse steun van de internationale gemeenschap. Ouattara wordt door de internationale gemeenschap erkend als de rechtmatige winnaar van de verkiezingen. Young-jin Choi, het hoofd van de VN-vredesmissie in Ivoorkust, heeft dinsdag verzekerd dat wel degelijk Ouattara de presidentsverkiezingen met een 'duidelijke meerderheid' gewonnen heeft. Vervolgens heeft de VN Veiligheidsraad afgelopen donderdag een resolutie aangenomen die Ouattara als nieuwe president erkende. Ook EU-buitenlandchef Catherine Ashton feliciteerde Ouattara met zijn verkiezing. Zij drong er bij Gbagbo op aan zich bij zijn nederlaag neer te leggen.

Het lijkt er echter niet op dat Gbagbo deze raad van Ashton zal opvolgen. Dit komt doordat Gbagbo ook steun krijgt, vooral van binnenuit. Zo heeft de legerleider van Ivoorkust, Philippe Mangou, zijn steun uitgesproken aan president Laurent Gbagbo. Mangou zei voor de staatstelevisie RTI dat de strijdkrachten bevelen van Gbagbo zullen uitvoeren. De bevolking van Ivoorkust krijgt slechts eenzijdige informatie over de verkiezingen. Op televisie is alleen de staatszender RTI te bekijken, waar telkens herhalingen van toespraken van Gbagbo te zien zijn na diens inauguratie. Alle andere zenders zijn uit de lucht gehaald. Verder staan de meeste ambtenaren in Ivoorkust, die eerst werkten voor Gbagbo, achter de huidige president. 

De Verenigde Staten hebben met sancties gedreigd tegen Gbagbo en Afrika heeft hem laten vallen, waardoor de huidige president steeds meer geïsoleerd komt te staan in de internationale gemeenschap, die zijn tegenstander als de legitieme president erkent. In Ivoorkust zelf wordt Gbagbo echter gesteund. De verdeeldheid over wie nu de nieuwe president van het land zou moeten worden is vooral te wijten aan de verschillende informatie die over deze kwestie wordt verstrekt. De internationale media berichten over de steun die Ouattara krijgt van alle landen en internationale organisaties, terwijl de interne media in Ivoorkust juist berichten over de steun die Gbagbo krijgt van de legertop en de ambtenaren. Bij deze kwestie gaat het er niet zo zeer om welke president de meeste inzet zal tonen, maar om welke steunende groepen aan het langste eind zullen trekken. 

Deze maand werd, na jaren in huisarrest en gevangenschap te hebben doorgebracht, de Myanmarese oppositieleidster Aung San Suu Kyi vrijgelaten. Meteen na haar vrijlating sprak ze een menigte van duizenden aanhangers toe. Op foto’s van de toespraak zien we een tengere vrouw met bloemen in het haar en een zachte stem, die achter een agressief dranghek kalm glimlacht naar een zee van joelende, uitgelaten mensen. Vanuit het Westen reageerde men uitermate positief op de vrijlating, maar er klinken ook meer sceptische geluiden. 

TEKST: ROBIN GOUDSMIT
BEELD: NICK ADLER, FlICKR.COM                  

In een interview met Associated Press vertelt Suu Kyi zelf al dat haar vrijlating geen teken is dat het klimaat in Myanmar milder is geworden. Volgens de Nobelprijswinnares was de enige reden voor haar vrijlating dat haar huisarrest officieel afliep, en was er geen sprake van strafvermindering of toenadering. Veel analisten wijzen er tevens op dat het vrijlaten van Suu Kyi de ultieme afleidingsmanoeuvre zou kunnen zijn, om het eigen handelen voor Westerse ogen te verbergen. Terwijl Hillary Clinton en onze eigen Mark Rutte Aung San Suu Kyi roemen, is de situatie in feite niet veranderd. De Junta verklaarde overigens zelf dat Suu Kyi wegens ‘goed gedrag’ weer op vrije voeten was gesteld.


Een tweede probleem dat opdoemt, is dat de regering Suu Kyi nog steeds aan een lijntje kan houden. Haar partij, de Nationale Liga voor Democratie, weigerde in 2008 nog aan de komende verkiezingen mee te doen. Dit was een vorm van protest tegen de omstreden grondwet die vooral de belangen van de zittende dictator begunstigt. Na een rechtszitting werd de partij onwettig verklaard en zijn de middelen erg beperkt geworden. Suu Kyi verklaart zelf dat ze de dialoog wil aangaan met de leiders van de Junta, maar zonder partij heeft ze weinig omhanden om die onderhandelingen af te dwingen. 


Maar ondanks deze kanttekeningen zijn de wereldwijde vreugde en demonstraties niet geheel onterecht. Met Aung San Suu Kyi krijgt de democratische beweging in Myanmar een legendarisch boegbeeld terug. Wie de filmpjes van haar op internet bekijkt, snapt waarom haar vrijlating zoveel reacties oproept en waarom ze zovelen inspireert. Suu Kyi wekt na al die jaren gevangenschap zeker niet de indruk een gebroken marionet van de regering te zijn, integendeel: ze is nog steeds vastbesloten om meer politieke vrijheid voor haar volk te verkrijgen. ‘Koste wat het kost’ volgens haar. Deze leider kan veel mensen gidsen en ook daadwerkelijk bijdragen aan een vrij Myanmar, hoe paradoxaal dat nu ook nog mag klinken. 


Nog een tip van uw webredactie: de advocaat van Suu Kyi meldde afgelopen weekeinde dat zij van plan is te gaan twitteren om ‘jonge mensen over de gehele wereld te bereiken’. Wanneer haar account online is, zal het volgen van de Nobelprijswinnares ongetwijfeld de moeite waard zijn. Als twitteren immers het zingen van de vrije vogels is, klinkt het lied van Aung San Suu Kyi als dat van de nachtegaal.

Op 19 december worden er presidentsverkiezingen gehouden in de minst democratische democratie die Europa rijk is: Wit-Rusland. President Aleksandr Loekasjenko gaat proberen om opnieuw leider te worden van wat Condoleezza Rice ooit ‘Europa’s laatste dictatuur’ noemde. Al zestien jaar is hij president van deze voormalige Sovjet-republiek. Kunnen de komende verkiezingen daar verandering in brengen?

Sinds de eerste presidentsverkiezingingen in een onafhankelijk Wit-Rusland, in 1994, is Loekasjenko niet meer weg te slaan uit het presidentieel paleis in Minsk. Via verschillende referenda heeft hij ervoor gezorgd dat hij zichzelf onbeperkt kandidaat kon stellen voor het presidentschap en dat de oppositiepartijen in het parlement succesvol werden uitgeschakeld. Zijn beleid kwam Loekasjenko op veel kritiek te staan vanuit het Westen. Een diplomatieke oorlog in 1998, waarin wederzijds ambassadeurs werden teruggeroepen, zorgde ervoor dat Wit-Rusland in een internationaal isolement terecht kwam.

In zijn relaties met Rusland schommelt Wit-Rusland van vriendschappelijk naar bekoeld en vice versa. Iedereen die enigszins bekend is met Aleksandr Loekasjenko weet dat zijn ambities verder reiken dan het presidentschap van Wit-Rusland. Direct vanaf het begin was duidelijk dat Loekasjenko, de enige volksvertegenwoordiger uit zowel Wit-Rusland, Oekraïne als Rusland die tegen het opheffen van de Sovjet-Unie was, een groter doel voor ogen had: leider van een hernieuwde Sovjet-Unie. Laat dat nou net ook de droombaan zijn van Vladimir Poetin. Een perfecte reden voor Rusland om, net als West-Europa, zijn handen van Wit-Rusland af te trekken, zou je zeggen. Er is echter één klein probleem: de gaspijpleidingen die moeten zorgen voor de toevoer van Russisch gas naar West-Europa lopen grotendeels door Wit-Rusland. In Oekraïne, waar de rest van de gaspijpleidingen doorheen lopen, heeft Rusland inmiddels een president weten te installeren - Viktor Janoekovitsj - die precies doet wat Moskou van hem vraagt. Een ontevreden Loekasjenko staat echter garant voor een geblokkeerde gastoevoer naar het Westen; iets waar Rusland niet op zit te wachten.

Het aanleggen van een gaspijpleiding door de Noordzee naar Duitsland zou best eens een uitkomst kunnen bieden. Loekasjenko zou geen poot meer hebben om op te staan en Rusland zou niet langer de vriendelijkheid zelve hoeven te spelen. Wellicht keert Loekasjenko zich dan richting het Westen. Om het Westen voor zich te winnen, zal hij echter moeten democratiseren. Er zal een effectieve oppositie mogelijk moeten worden, wat zijn positie in gevaar kan brengen. Er moet vrijheid komen van pers, waardoor ook kritische media de bevolking kunnen bereiken. Verhalen over de afgelopen 16 jaar, waarin vele politieke tegenstanders en kritische journalisten zijn verdwenen of gevangengezet, zullen het imago van de grote leider geen goed doen. Volgende verkiezingen kunnen dan wellicht het einde betekenen van Aleksandr Loekasjenko.

Het gebrek aan Russische steun zou de positie van Loekasjenko dus hevig kunnen verzwakken. Het steunen van politieke tegenstanders tijdens de komende verkiezingen zullen het verschil waarschijnlijk nog niet maken. Daarvoor is de positie van de president op dit moment nog te sterk. Hij krijgt de steun van het volk, dat uiteindelijk toch de keuze zal moeten maken op 19 december. Maar door Loekasjenko te ontdoen van de enige speelkaart die hij nog in handen heeft, de gaspijpleidingen, wordt mogelijk de basis gelegd voor een democratisch Wit-Rusland.